محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني
55
تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )
وتخمش صلب ومدور وميان أو مايل يكجى وچوپانان شير را به أو صاف مىكنند ولهذا مصفى الرعاة نيز خوانند مركب القوى وحرارت وبيوست اذغالب وتلطف وپنج درهم از جرم أو وبه دستور نيم أو قيه از عصارهء أو جهة گزيدن أفعى أفعى ورتيلا نافع وقطور عصاره وآب مطبوخ أو با روغن گل جهة درد گوش وضمادش با پيه خوك جهة ابتداى خنازير مفيد است بلبل مرغيست معروف بقدر عصفورى وخوش الحان در سيم گرم وخشك وبغايت محرك خصوصا بيضه ومغز أو وسركين أو بسيار جالى وبا قبض وضمادش جهة رنگ رخسار واز الهء گلف وشعر زايد اجفان وحمول أو جهة اخراج جنين مؤثر وخاكستر پر أو جهة التيام جراحت وخوردن خون گرم أو جهة تصفيهء صوت وشش مفيد است بلور بلام مشدده مفتوح سنگى است سفيد وشفاف وسست وبه فارسي بلور نامند اكتحال اوجهة بياض وسبل وجرب وتعليق أو جهة ارتعاش أطفال واز خواب جستن مؤثر است بلوط الملك شاه بلوط است ودر بلوط مذكور شد بلن عدس است بلسن به عربى طين ابيض است بلوسيطون گلنار است بلنجشك بجيم وكاف فر بكمشك است بلنطس بلغة اندلس وبقلهء يمانية است بلسامن بيونانى اسم بلسانست بلسيقى بيونانى حرف بابلى است بلاسقين بلغة بربرى حرف بريست بلار عرطينثا است بلمون وبكمون به فارسي اسم عرفج است بلطاون بقلهء يمانية است بلغة يوناني بلبوسا سورنجاست بلواسه شقراق است بلارج لقلق است بلابس بسريانى بلبوس است بلحيه بحاء معجمه بهرامج است بلجاسف برنجاسف است پل بهندى بزر بقله الحمقا است بلهر بلغة هندى باقلى است پلپلمور بلغة هندى فلفلويه است بلاوه بهندى است بلادر است بلى بهندى سنور است بلد بهندى بقراست بل بهندى ثمر أشجار است بلوت بتركى اسفنج است بلاغ اودى بتركى حرف الماء است بل شيرين بشيرازى طرايثث است پلنگ اسم فارسي نر است بلاخوار بلغة تنكابن حوشيطا ست بلهيم بلغة ديلمى غاليس است بنفسج معرب از بنفشه فارسيست وبه عربى فرفير نامند وبيونانى ابز ودر أول سرد ودر دويم تر است وگويند در أول سرد وتر است وبعضي در أول گرم ونز دانستهاند مسهل صفرا ومسكن عطش وحده خون وحميات حاره وخفقان وغشى وسوم ومحلل أو رام ولطيف وجهة صداع حار وسرفه وخشونة سينه وحلق وحرقه مثانه وبول ودر وگرده واحتباس بول أو ذات الجنب وخناق وذات الريه وصرع لطفان ونزلات وزكام نافع وچند روز مداومت نمودن دو درهم تا چهار درهم با آب سرد جهة دفع اسهال صفراوى لذاع مجربست وسه مثقال سائيده أو با شيرخشت وشكر وأمثال أو مسهل سريع العمل وسرشتهء أو با شيرهء كلقند جهة بتهاى مركبه بيعديل وگويند كل تازهء أو قاذر هر سموم وحيوانات است نطول طبيخ أو جهة رفع بيوست دماغ واعضا وضماد أو جهة صداع حار واورام حاره وشقاق ودر مقعد مفيد واكثار أو مورب ضعيف دل وباعث كرب وثقل معده وغثيان والتهاب در تيهاى حاره ومصحلش اندكى از انيسون وبدلش نيلوفر برگ خبازى ودر سعال كل كاو زبانست وقدر شربت از جرم أو تا پنج مثقال أو در مطبوخ تا ده مثقال وخوردن آب برگ أو با ثلث أو شكر جهة خروج مقعد أطفال بغايت مؤثر وضماد أو جهة أو رام حاره والتهاب معده وچشم ونتو مقعد ونرم كردن اعصاب وجرب صفرا وى وحكه بيعديلست وروغن بنفشه سرد وتر ومنوم وجهة جرب وحرارت جسد وخشكى دماغ وسينه وسرفه وريختن مو ونرم كردن اعصاب وسفاصل وحفظ صحت ناخن ومكرر آشاميدن دورهم أو بعد از تعريق در حمام جهة ضيق النفس وضماد أو با موم برسينه أطفال جهة سعال بغايت مؤثر وقطور أو در إحليل جهة حرقهء البول وحرارت مثانه و ؟ ؟ أو جهة درد سرحار وبىخوابى مفيد وبدلش روغن نيلوفر است وتدهين أو برناف جهة رفع سعال مجربست وچون اسفنج را يا پنبه به روغن بنفشه آلوده بر مقعد ضماد نايند در تنويم عديل ندارد وطريق گرفتن روغن أو يكى آنكه با كنجد مقشر ويا بادام مقشر دركيسهء كرباسى كرده وكرر بمالند وخشك كنند تا مغز بادام وكنحد رنكين كرد وپس آن را كوبيد روغن بگيرند وديگر آنكه گل بنفشه را در روغن كنجد بقدر هر رطلى سى مثقال كنند وبعد از هر چند يوم صاف نموده بنفشه را تازه كنند تا رنگ وبوى بنفشه را بردارد بنطافلن اسم يوناني وبمعنى وخمسه أوراق است وغير اثلق است كه به فارسي بينجنگشت نامند وبيونانى بنطا وقطران نامند وبمعنى ذو خمسة أصابع است وبنطافلن نباتيست شبيه به بنچكشت وشاخهاى أو باريكتر وبقدر شبرى وبرگش شبيه به برگ نعناع ودر هر شاخى پنج عدد وطرفين برگ أو مثل أره وگلش ما بين سفيدى وزردى بخلاف اثلق كه گلش مايل به سرخى واذر فست وبرگش شبيه به برگ زيتون واز آن ريزه تر وچون بدست مالند بوى أو با عطريه ؟ ؟ به بسباسه ونبات أو قريب بدرخت أنار ونبات نبطافلن بقدر أو نمينود وشاخهاى أو بصلامت شاخهاى اثلق نيست وثمرى ندارد واثلق را بزرى بقدر فلفل مىباشد ومنبت هر دو نزديك آبهاست وبيخ بتطافلن مايل بسرخى وطويل وغليظ وكثير المنفعة است وجميع اجزاى أو در حرارت قريب الاعتدال ودر سيم خشك وبعضى در دويم كرم دانستهاند ومجفف قوى وبيلدغ وحدت ومحلل وترياق سموم ادويه تاله وعصارهء پنج أو جهة اسهال ودرد جكر وشش وقرحهء أمعاء مفاصل وعرق النساء وصرع وغرغرهء أو جهة منشونه خلق ودرد دندان مجرب دانستهاند وضمادش جهة منع زيادتى قروح خبيثه وطلاى مطبوخ أو بسركه جهة خنازير